ذی الحجة الحـرام

 

بسم الله الرحمن الرحیم

ذی الحجة الحـرام

ماه ذی الحجه بسیار پر حادثه و پر خاطره است. روزهای ماندگاری از شیرین ترین روزهای تاریخ اهل بیت علیهم السلام در کنار وقایعی جانسوز در این ماه جمع شده است. عید غدیر، ولادت امام هادی علیه السلام، عید قربان، خلافت ظاهری امیرالمؤمنین علیه السلام، روز مباهله، روز خاتم بخشی امیرالمؤمنین علیه السلام، نزول سوره هل اتی ایام سرور شیعیان در این ماه است. شهادت امام باقر علیه السلام، بردن امام کاظم علیه السلام به زندان بصره، شهادت حضرت مسلم و هانی در کوفه، شهادت عبدالله محض و جمعی از آل حسن علیه السلام، شهادت میثم تمار، وفات علی بن جعفر علیه السلام روزهای حزن آل محمد علیهم السلام در این ماه به شمار می آید.

اول:عزل ابوبکر از تبلیغ سوره برائت در این روز در سال نهم هجرت، ابوبکر از تبلیغ سوره برائت عزل شد.سپس پیامبر  صلی الله علیه وآله امیرالمؤمنین علیه السلام را روانه فرمود که آیات برائت را از ابوبکر بگیرد و خود بر اهل مکه قرائت فرماید.
* آغاز نامه ها برای جنگ صفین چون دو روز از ورود امیرالمؤمنین علیه السلام به صفین گذشت، در اول ذی الحجه حضرت برای معاویه نامه نوشت و او را موعظه فرمودند، ولی آخرالامر قرار بر آن شد که روز اول صفر بعد از ماه حرام جنگ شروع شود و روز اول صفر جنگ شروع شد.*
منبع: توضیح المقاصد: ص29 مصباح کفعمی: ج2 ص60. تتمة المنتهی: ص24.

دوم: وفات آیة الله محقق داماد 1388ق

پنجم:وفات حكيم و فقیه اهل بیت مرحوم شیخ محمد حسین غروي اصفهاني (کمپانی) 1362 ق.
جنگ سویق در این ماه در سال 2 هجری غزوه سویق به وقوع پیوست.* ابو سفیان بعد از واقعه بدر نذر کرد که با زنی نزدیکی نکند و روغن به خود نمالد تا انتقام خویش را از پیامبر صلی الله علیه وآله بگیرد. به این منظور همراه دویست نفر به عریض از نواحی مدینه رفتند و دو خانه و چندین نخل را آتش زدند و دو نفر از بزرگان انصار را در آنجا کشتند تا او به نذر خود عمل کرده باشد. چون خبر به پیامبر صلی الله علیه وآله رسید ابولبابه را در مدینه گذاشته همراه همره با دویست نفر از مهاجرین و انصار و در رأس آنها امیرالمؤمنین علیه السلام به سوی عریض حرکت کردند ابوسفیان چون با خبر شد که پیامبر صلی الله علیه وآله با عجله به آنجا می آید به لشکر خود دستور داد تا انبانهای سویق را که برای آذوقه با خود آورده بودند ریخته و سبکبار فرار کنند، مسلمانان وقتی رسیدند آنان گریخته بودند لذا انبانهای سویق را برداشته مراجعت نمودند. به همین دلیل این غزوه را ((ذات السویق)) گویند.
منبع:منتهی الامال : ج1 ص58.

ششم:ازدواج امیرالمؤمنین و حضرت زهرا علیهما السلام در این روز در سال 2 هجری آقا و سرور ما خاتم الانبیاء صلی الله علیه وآله، امیرالمؤمنین علیه السلام را به سیده نساء عالمیان فاطمه زهرا بتئل عذراء علیها السلام تزویج فرمودند. این ماجرا بعد از رجوع از جنگ بدر 16 روز بعد از وفات رقیه دختر پیامبر صلی الله علیه وآله در روز سه شنبه 6 ذی الحجه واقع شده است.
مرگ منصور دوانیقی در این روز در سال 158 هجری این بخیل بی رحم در سفر حج به هلاکت رسید و در حجون دفن شد.*
منبع: تتمة المنتهی: ص160. فیض العلام: ص 109. مستدرک سفینة البحار: ج5 ص220.

هفتم:شهادت امام باقر علیه السلام در چنین روزی مصادف با دوشنبه در سال 114هجری امام باقر علیه السلام توسط هشام بن عبد الملک مسموم و شهید شد.*
بردن امام کاظم علیه السلام به زندان بصره در این روز امام کاظم علیه السلام در حالی که در غل و زنجیر بسته بودند به بصره بردند و مدت یک سال نزد عیسی بن جعفر بن ابی جعفر منصور محبوس کردند و سپس حضرت را به بغداد بردند.*
منبع: توضیح المقاصد: ص29. فیض العلام: ص111.

هشتم:توطئه ترور امام حسین علیه السلام در این روز در سال 60 هجری به دستور یزید لعین سی نفر از شیاطین بنی امیه از شام برای دستگیری و یا کشتن امام حسین علیه السلام به بهانه حج وارد مکه شدند.*
 دعوت عمومی حضرت مسلم علیه السلام در کوفه در این روز در سال 60 هجری روز سه شنبه حضرت مسلم علیه السلام دعوت خود را برای امام حسین علیه السلام در کوفه آشکار کرد و از طرفی کوفیان نفاق خود را نمودار کردند.*
حرکت امام حسین علیه السلام از مکه به عراق در سال 60 هجری.
منبع: قلائد النحور: ج ذی الحجه: ص375. فیض العلام: ص113. ارشاد: ج2 ص66. اعلام الوری: ج1 ص445.

نهم:روز عرفه زیارت امام حسین علیه السلام مستحب است چه اینکه خداوند ابتدا به زوار امام حسین علیه السلام نظر می کند زیرا همه حلال زاده اند، و بعد به زوار با معرفت خویش در عرفات نظر می کند.*
شهادت حضرت مسلم و هانی در سال 60 هجری محمد بن کثیر و پسرش در کوفه به جرم مهمانداری و طرفداری از مسلم بن عقیل علیه السلام به شهادت رسیدند.
روز سد ابواب به امر پیامبر صلی الله علیه واله همه درهای منازل اصحاب به طرف مسجد پیامبر صلی الله علیه وآله بسته شد جز در خانه امیرالمؤمنین علیه السلام که به دستور خاص الهی آن را نبستند.*
منبع: مسار الشیعه: ص18. توضیح المقاصد: ص30. زاد المعاد: ص262. بحارالانوار: ج97 ص600. توضیح المقاصد: ص30. بحارالانوار: ج97ص384.

دهم:وفات عالم بزرگوار شیعه ابو علی طبرسی 548ق.
عید قربان روز عید اضحی است، و در این روز حجاج بیت الله الحرام برای رمی جمرات و قربانی کردن در منی به سر می بردند.
*شهادت عبدالله محض و جمعی از آل حسن علیه السلام. در سال 145 هجری جناب عبدالله محض بن حسن مثنی بن امام حسن مجتبی علیه السلام در سن 57 سالگی همراه با جمعی از برادران و پسرعموهای خود در زندان منصور دوانیقی لعنة الله علیه به شهادت رسیدند. زندان آنان به گونه ای بود که روز و شب در آن مشخص نبود.
نماز عید امام رضا علیه السلام در خراسان آقا و مولایمان حضرت ثامن الحجج علیه السلام به خواهش مأمون در خراسان برای نماز عید تشریف فرما شدند.
منبع: توضیح المقاصد: ص30. مسار الشیعه: ص18.

یازدهم:وفات آیت الله محمد باقر بیرجندی 1352 ق.
روز نوشتن دعای صباح در این روز امیرالمؤمنین به تعلیم پیامبر صلی الله علیه وآله دعای شریف صباح را به دست مبارک خود نوشتند.*
 افشاء سر ولایت توسط عایشه در سال دهم هجرت در حجة الوداع پیامبر صلی الله علیه وآله به حفصه سری را بیان فرمود و به او تذکر داد که اگر این سر را با کسی بازگو کنی لعنت خدا و ملائکه و تمامی مردم بر تو باد. حفصه بلافاصله آن سر را به عایشه گفت. عایشه هم آن را به ابوبکر بازگو کرد و ابوبکر هم عمر را در جریان قرار داد کار به جایی رسید که آن چهار زن و مرد تصمیم گرفتند پیامبر صلی الله علیه وآله را مسموم کنند.
منبع: بحارالانوار: ج 91 ص247. وقایع الشهور: ص229. تفسیر قربطی: ج5 ص 172.

دوازدهم:وفات علامه محقق آقا بزرگ تهرانی1389 ق.

سیزدهم:شق القمر در شب 14 ذی الحجه واقعه شق القمر به اعجاز پیامبر صلی الله علیه وآله در مکه رخ داد.* قریش از آن حضرت معجزه طلب کردند و حضرت با انگشت اشاره به ماه کرد و به قدرت الهی دو نیم شد و باز به هم پیوست و آیه نازل شد((اقتربت الساعة و انشق القمر))* ابو جهل گفت: این سحر است! بفرستید از شهرهای دیگر هم بپرسند که آیا آنها هم دیدند که ماه دو نیم شد. چون از اهل شهرهای دیگر پرسیدند. آنها نیز خبر دادند که نیمی از ماه پشت خانه کعبه و نیمی بر کوه ابو قبیس افتاد.*
منبع: ریاحین الشریعه: ج2 ص257. بحارالانوار: ج17 ص350-353. سوره قمر: آیه 1. حق الیقین: ص28. بحار الانوار: ج17 ص 350.

چهاردهم:بخشیدن فدک به حضرت زهرا سلام الله علیها در این روز یا شب آن در سال هفتم هجرت فدک به حضرت زهرا سلام الله علیها بخشیده شد و حضرت رسول صلی الله علیه وآله بر این بخشش شاهد گرفتند.*
منبع: بحار الانوار: ج95 ص189. مستدرک سفینة البحار: ج2 ص216.

پانزدهم:ولادت امام هادی علیه السلام بنابر مشهور در چنین روزی از سال 212 یا 214 هجری در قریه صریا نزدیکی مدینه به دنیا آمد. نام مبارک آن حضرت ((علی)) نام پدرشان جواد الائمه علیه السلام و نام مادر آن حضرت سمانه مغربیه معروف به سیده با کنیه ام الفضل است.* کنیه شریفش ابوالحسن ثالث است.*
منبع: ریاحین الشریعه: ج3 ص23. مناقب ابن شهرآشوب: ج4 ص433-432.

هجدهم:وفات محقق کرکی 940ق.
عید غدیر در این روز در سال دهم هجرت واقعه غدیر در بازگشت از حجة الوداع به وقوع پیوست و طی سه روز که کاروان صد و بیست هزار نفری حجاج در غدیر خم توقف داشتند پیامبر صلی الله علیه وآله در بلندترین خطبه خود علی بن ابی طالب و یازده امام علیهم السلام بعد از او را به عنوان امامان مردم تا روز قیامت معرفی کردند و از همه آن جمعیت بیعت گرفتند.
قتل عثماندر سال 34 هجری عثمان بن عفان بعد از محاصره خانه او توسط مسلمین در سن 81 یا 90 سالگی به دست مردی از اهل مصر کشته شد.*
خلافت ظاهری امیرالمؤمنین علیه السلام در روز قتل عثمان در سال 34 هجری مردم با امیرالمؤمنین علیه السلام بیعت کردند.*
منبع: تاریخ الخلفاء: ص162. مسارالشیعه: ص21-22. فیض العلام: ص25. تتمة المنتهی: ص16.

نوزدهم:وفات عالم جلیل القدر میرزا مهدی اصفهانی 1365ق.

بیستم:خروج ابراهیم بن مالک اشتر برای جنگ با ابن زیاد هنگامی که کوفه را جناب مختار رحمة الله از قتله سیدالشهداء پاک کرد در این روز ابراهیم بن مالک اشتر با 12000 یا به روایت ابن نما با کمتر از 20000نفر برای جنگ با ابن زیاد از کوفه خارج شد و مختار به مشایعت او رفت.*
منبع: مسارالشیعه: ص21-22. فیض العلام: ص25.

بیست ویکم:وفات عالم جلیل القدر آخوند خراسانی 1329 ق.

بیست و دوم:وفات عالم بزرگ حاج شیخ مجتبی قزوینی 1368.
وفات عالم بزرگ حاج شیخ عباس قمی 1359 ق.
شهادت میثم تمار در سال 60 هجری میثم تمار به دلیل وفاداری به امام حسین علیه السلام به دست ابن زیاد به دار آویخته شد و به شهادت رسید.* تاریخ شهادت میثم 19 ذی الحجه و روز عاشورا نیز نقل شده است.*
منبع: اعلام الوری: ج1 ص343. قلائد النحور: ج ذی الحجه ص 416. مستدرک سفینة البحار: ج5 ص214.

بیست و سوم:صدور توقیعی شریف از ناحیه امام عصر علیه السلام برای شیخ مفید رحمةالله 412 ق.

بیست چهارم:روز مباهله این روز از یک سو روز مباهله اهل بیت علیهم السلام با نصارای نجران است و از سوی دیگر نزول آیه تطهیر در شأن اهل بیت علیهم السلام در این روز بوده است.*
روز خاتم بخشی امیرالمؤمنین علیه السلام در مسجد پیامبر صلی الله علیه وآله انگشتر خود را در حالت رکوع به سائل بخشید و آیه مبارکه ((انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاة و یؤتون الزکاة و هم راکعون))* در شأن آن حضرت نازل شد.*
نزول سوره هل اتی در شأن امیرالمؤمنین و فاطمه زهرا و امام حسن و امام حسین علیه السلام نازل شده است.
منبع: مسارالشیعه: ص22-23. العددالقویة: ص307-308. بحارالانوار: ج97 ص168.سوره مائده:آیه 55. قلائد النحور: ج ذی الحجه ص426. زادالمعاد: ص301.

بیست و پنجم:اولین نماز جمعه امیرالمؤمنین علیه السلام این روز مقارن است با اولین جمعه ای که امیرالمؤمنین علیه السلام بعد از بیعت مردم با آن حضرت نماز جمعه خواندند.*
منبع: منتخب التواریخ: ص159.

بیست و هفتم:مرگ مروان در سال 133 هجری مروان بن محمد بن مروان بن حکم معروف به مروان حمار آخرین خلیفه بنی امیه کشته شد و دولت هزار ماهه بنی امیه منقرض شد.* واقعه حره در چهارشنبه سال 63 هجری به وقوع پیوست که تعبیر روایت سه روز به آخر ذی الحجه مانده 27 یا 28 است.*
وفات علی بن جعفرعلیه السلام در سال 210 هجری.*
منبع: تتمة المنتهی: ص146. بحارالانوار: ج18 ص125-126. قلائد النحور: ج ذی الحجه ص 448. سبل الرشاد الی اصحاب الامام الجواد علیه السلام: ص175.

آخر ذی الحجه:مرگ پدر ابوبکر در آخر سال 13 هجری ابوقحافه عثمان بن عامر پدر ابوبکر در سن 99 یا 104 سالگی از دنیا رفت ابو قحافه در روز فتح مکه اسلام آورد و در زمان عمر بعد از شش ماه و چند روز از مرگ ابوبکر مرد.*
 مرگ هند جگر خوار در سال 13 هجری در روز مرگ ابو قحافه هند جگر خوار همسر ابو سفیان و مادر معاویه بدرکات جحیم شتافت.*
منبع: مستدرک سفینة البحار: ج5 ص210. تتمة المنتهی: ص43. بحارالانوار: ج18 ص17.

تتمه ذی الحجه:نامه پیامبر صلی الله علیه وآله به پادشاهان بزرگ در این ماه در سال 6 هجری پیامبر صلی الله علیه وآله نامه هایی به عنوان دعوت به اسلام و یکتاپرستی به پادشاهان کشورهای مختلف نوشته همراه با نمایندگانی برای آنها فرستادند.*
رحلت حضرت ابوذر در این ماه در سال 32 هجری جناب ابوذر در ربذه رحلت نمود.*
مرگ ابو موسی اشعری در ماه ذی الحجه سال 44 هجری ( و به قولی سال 42 و یا 52) عبدالله بن قیس مشهور به ابو موسی اشعری به درک واصل شد. او بعد از هجرت در سالهای آخر عمر رسول خدا صلی الله علیه وآله به ظاهر اسلام آورد و آن قدر در نفاق و همدلی با عمر مشهور بود که او را جزء حزب عمر شمرده اند.
وفات زراره در سال 148 هجری دو ماه بعد از شهادت آقا و مولایمان حضرت صادق علیه السلام جناب زراره بن اعین وفات کرد او در روز شهادت امام صادق علیه السلام در بستر بیماری بود بعضی وفات زراره را در سال 150 هجری گفته اند.*
منبع: بحارالانوار: ج20 ص382. الغدیر: ج8 ص322. تتمة المنتهی: ص15. مسند زراره بن اعین: ص23-24. اختیار معرفة الرجال: ص133-142. مسند زراره: ص26.

تقویم شیعه

ااَشهَدُ انَّ فاطِمَةَ الزَّهراء حُجَّةُ الله عَلی حُجَّجِ الله اَشهَدُ انَّ فاطِمَةَ سَیِّدَةٌ، حُجَّةُ الله عَلی حُجَّجِ الله اَشهَدُ انَّ فاطِمَةَ سَیِّدَةٌ اِنسِیَةُ، حُجَّةُ الله عَلی حُجَّجِ الله اَشهَدُ انَّ فاطِمَةَ سَیِّدَةٌ حَوراء، حُجَّةُ الله عَلی حُجَّجِ الله
اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً ولی الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً حجة الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً صفی الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً وجه الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً ید الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً اُذن الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً عین الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً سیف الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً خلیفة الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً صراط الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً قلب الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً نفس الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً عین الیقین اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً رایة الهدی اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً ولایت الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً سید العرب اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً سید المرسلین اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً امام المتقین اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً سید الوصیین اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً امام البررة اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً فاروق اعظم اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً الصدیق الاکبر اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً حیدر کرار اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً سرّ الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً حبیب الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً رحمة الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً نور الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً کلمة الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً حجاب الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً آیت الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً یختار الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً سرّ الاوصیاء اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً سرّ المصنون اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً سرّ الممکنات اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً قطب الدائرات اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً نقطة الکائنات اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً حبل الله المتین اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً یعسوب الدین اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً نفس رسول الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً وصی رسول الله اشهد ان امیرالمؤمنین علی اخی رسول الله اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً امینة علی وحیه اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً خلیفة علی عباده اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً قسیم النار والجنة اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً قائد الغر المحجلین اشهد ان امیرالمؤمنین عَلِيّاً ممسوس فی ذات الله